صفحه اصلي روايتگر http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TlM4eEwyaHZiV1VtTHlNakkwTnZiblJsYm5Rakl5TXYtdEpvWGNFV2J1dkElM2Q=/صفحه اصلي
اطلاعیه ها http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEx6a21ORGNtTUNZd0lVMXZaR1ZzSmpFME9TOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtJTJmSzdCclZKVUljMCUzZA==/اطلاعیه ها
دريافت آثار http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kySmpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtTjl6NjNsNXNXekUlM2Q=/دريافت آثار
تماس با ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kwSmpBbU1DRkJjbU1tTUM4akl5TkRiMjUwWlc1MEl5TWpMdyUzZCUzZC1MVmhQMyUyZkFraWtZJTNk/تماس با ما
ورود به سيستم http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFOaVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMTBjblZsSVdac1kzSmxZWFJsZFhObGNqMW1ZV3h6WlNGbWJISmxjMlYwY0dGemN6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaaU5peDJZallyeURZcU5tSElOaXoyWXJZczlpcTJZVWhMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1VaTR3bjZkSHJKZyUzZA==/ورود به سيستم
ثبت نام http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFOeVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGblpXNWxjbUYwYjNKd1lYTnpQV1poYkhObElYZGhkR1Z5YldGeWF6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNZcTlpbzJLb2cyWWJZcDltRklTOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZ2UzbCUyZks2MTdCcyUzZA==/عضويت
فراموشي رمز عبور http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFPQ1loUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaZ2RpeDJLZlpoZG1JMkxUWmlpRFlzZG1GMkxJZzJMbllxTm1JMkxFaEx5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LSUyZkN2MEpreWQ3MmMlM2Q=/فراموشي رمز عبور
گنجينه راويان http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/Tmk4eEx6RTFPQ1l5TlNZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LTZmQmFaeDBUTUxNJTNk/گنجينه راويان
راهيان نور http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/Tnk4eEx6RTFPQ1l5TmlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LXlyekZ1aFpJJTJiVzQlM2Q=/راهيان نور
ايثار و شهادت http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRBdk1TOHhOVGdtTXpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZnZoZTVTQjdYNjQlM2Q=/ايثار و شهادت
ويژه نامه http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T0M4eEx6RTFPQ1l5TnlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LUZqOTg5cGNGJTJmb0UlM2Q=/ويژه نامه ها
رسانه هاي شهدايي http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEx6RTFPQ1l5T1NZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LVUlMmJxMzRkTzRaTHclM2Q=/رسانه هاي شهدايي
نمايه ها http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRFdk1TOHhOVGdtTXpFbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtRSUyZjhZNVBzSyUyYlY0JTNk/نمايه ها
پاسخ به شبهات http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRVdk1TOHhOVGdtTWpnbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtbiUyYkhRVVolMmZhelg0JTNk/پاسخ به شبهات
صفحه اصلي http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyaHZiV1VtTHlNakkwTnZiblJsYm5Rakl5TXYtQ0lWR0xSOHhaRE0lM2Q=/صفحه اصلي
ارتباط با ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyTnZiblJoWTNSMWN5WTBKakFtTUNGQmNtTW1NQzhqSXlORGIyNTBaVzUwSXlNakx3JTNkJTNkLXVRVTJXJTJiSm1hZXMlM2Q=/ارتباط با ما
درباره ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyTnZiblJsYm5SbmNtOTFjR3hwYzNRbU16TW1NQ1l3SVVGeVl5WXdMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1XbjlrRGE2Szk3ZyUzZA==/درباره ما
پايگاه تخصصي راويان|روايتگر - مراتب انديشه آزادي
لطفا صبر کنید
Alternate content if Flash is not supported
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله لبنان كه در كنار ساير مدافعان حرم با باارزشترين دارايي هاي خود از حرم و حريم حضرت زينب (س)و رقيه (س)در برابر نابكارترين انسان ها دفاع كردند و بر عهد و پيمان خود با حضرت اباعبدالله الحسين (ع) ايستادند .
  • ادامه مطلب
صفحه اصلي>ايثار و شهادت>انقلاب اسلامي>بيداري اسلامي
نويسنده: ravayat
امتياز به مطلب:
0.0 (0)
/0
1394/10/09
بازديد: 6367
مراتب انديشه آزادي

مراتب انديشه آزادي


درآمد

انديشه آزادي در دومين و چهارمين موج از بيداري اسلامي به مراتب و درجات خاص، تأثيرگذار بوده است. اين تأثير در نهضت مشروطيت به صورت نظام مند كردن مشروطيت در كنار «جنبش عدالت خانه» صورت پذيرفته است؛ مقالة حاضر اين خط سير تكاملي را در قالب «انديشه تعالي» و آسيب شناسي آن را ذيل تفكر و تمدن غرب در قالب «انديشه ترقي» به بحث مي گذارد.

اين نوشتار انديشه آزادي را در دو مقوله«انديشه ترقي»(مربوط به حوزة سكولاريسم و روشنفكري ديني) و «انديشه تعالي» (مربوط به نهضت بيداري اسلامي) مورد بازكاوي قرار مي دهد و در نهايت «آزادي» و نقش آن را در سه مرحله «نهضت»، «نظام» و «تمدن» و گذار از يكي به ديگري بررسي مي نمايد.
تمهيدات تاريخ فكري و تحولات ايران

تمهيد اول) صفويه، اولين نظام مدني شيعي در ايران را پايه گذاري نمودند و ايران از پانصد سال پيش به يك «هويت ملي جديد» رسيد (نجفي و حقاني، نظريه بيداري اسلامي، ص16 و 19 ) سلسله هاي بعدي يعني قاجارها و پهلوي نتوانستند از «هويت جديد ملي» دفاع كنند و اين كار را نهضت هاي اسلامي يا همان بيداري اسلامي بر عهده گرفتند.

تمهيد دوم) وقتي از بيداري اسلامي سخن به ميان مي آيد، در حقيقت بايد اين نهضت و نام را براي حركت هايي بدانيم كه از هويت و استقلال كشورها و ممالك اسلامي در مقابل اجانب حفاظت و نگهداري مي نموده است. بيداري اسلامي از واكنش مصريان در مقابل حمله ناپلئون شروع و آرام آرام به ساير مناطق اسلامي رسيد؛ اما براي ما ايرانيان اين مسئله براي اولين بار در مقابله با روس ها در جنگ اول و دوم ايران و روس اتفاق افتاد.

دومين موج، شامل نهضت هاي تنباكو و مشروطه بوده و سومين موج در دوره پهلوي شكل مي گيرد؛ در اين دوره تلاش نهضت ها در پي حفظ هويت ملي در برابر سياست هاي استبداد مدرن پهلوي است.

چهارمين موج وقتي روي مي دهد كه مشروطيت كاملاً از توان افتاده و كسي نمي تواند جلوي هجوم مدرنيته به فرهنگ اسلامي را بگيرد. اينجا نظريه اسلامي «ولايت فقيه» در قالب جمهوري توانست با انقلاب اسلامي، سلطنت را كنار بزند. به نظر مي رسد اين نموداري است از حركت بيداري اسلامي در دو قرن گذشته تاكنون، از اين چهار حركت، دو حركت سلبي (اول و سوم) و دو حركت سلبي و ايجابي توأمان مي باشند (مشروطه و انقلاب اسلامي). اين منحني حركت بيداري اسلامي در دو قرن گذشته مي تواند به شفافيت تاريخي در تأثير انديشه آزادي كمك نمايد.

تمهيد سوم) به نظر مي رسد جريان «انديشه ترقي» كه خود را مخالف استبداد نشان مي داد در مشروطيت و در عصر پهلوي آرام آرام جريان استعمار غرب را لااقل در ابعاد مختلف آن ناديده گرفت و به صورت يك«ايدئولوژي شبه مدرن» به تحليل و تفسير تاريخ سياسي معاصر و روند تحولات حال و آينده پرداخت.

اما «انديشه تعالي» كه به زعم انديشه ترقي بايد در گروه استبداد و ارتجاع قرار گيرد، اينطور نبوده و در مشروطه و نهضت بيداري اسلامي اثبات كرد كه همان قدر كه از انديشه غرب گرايي (انديشه ترقي) فاصله دارد از جريان ارتجاع و استبداد نيز فاصله داشته و جرياني متمايز است. اين انديشه به متون ديني و بومي نظر كرده و حساسيت خود را بر استبداد و استعمار توأمان متمركز مي كند. انقلاب اسلامي و نظام سياسي برآمده از آن، نمايانگر تام اين جريان در عصر حاضر است.
انديشه آزادي قبل از مشروطيت

در اولين موج بيداري اسلامي كه در ايران با جنگ هاي ايران و روس آغاز گرديد، برخورد ايراني ها با غرب بيشتر يك برخورد سلبي است و عمده مباحث آن دوران جنگ هاي نظامي بوده، مفاهيمي چون آزادي در اين ميان جايگاه سازنده و اثباتي ندارد، (نجفي و حقاني، تاريخ تحولات سياسي ايران، ص104)

در اين زمان كه ايران از استقلال قابل توجهي برخوردار است، در اثر معاهده هاي ننگين گلستان و تركمانچاي، ضربه روحي سنگيني را متحمل مي گردد. در اين وضعيت تحصيل كرده هاي اروپا رفته، مبحث جديدي به نام «آزادي» را مطرح مي كنند. اما اين ماجرا، «آزادي» در قالب انديشه ترقي است. در حالي كه «آزادي» در قالب انديشه تعالي، هر چند با استبداد قاجاريه مخالف است اما حركت خزنده استعمار خارجي و تضعيف هويت و غرور ملي بعد از تركمانچاي را هم برنمي تابد.
ارتقاي انديشه آزادي در عصر مشروطيت

در موج دوم بيداري اسلامي، نهضت مشروطه رخ داد و «جنبش عدالت خانه» و تشكيل مجلس شوراي ملي شكل گرفت. بنابراين در اين موج شاهد آن هستيم كه بيداري اسلامي تنها جنبه سلبي ندارد بلكه جنبه ايجابي هم پيدا مي كند.
آزادي خواهان مقدس

در اين مسئله كه بحث آزادي در ارتقاي انديشه سياسي دورة مشروطيت نقش مهمي داشته است شكي نيست؛ اما اينكه اين مسئله به چه صورت توانسته است واكنش سلبي نهضت بيداري اسلامي را به «نظام سازي» كه در حقيقت نوعي حركت اثباتي و ايجابي است تبديل نمايد، از مسائل عميق فلسفه سياسي درايران است. به نظر مي رسد جنبش مشروطه خواهي از نظر بُعد تاريخي با يك تمهيد اوليه صورت گرفته باشد و آن حركت «نهضت عدالت خواهي» باشد. تاريخ گواه است كه مراحل اين تغيير و تكامل و البته آسيب شناسي بعدي آن به اين نحو صورت گرفته است:

مرحله اول) نهضت عدالت خواهي و مقابله با ظلم و نهادهاي آن؛

مرحله دوم) قرار گرفتن بحث آزادي در كنار عدالت با تأسيس مجلس شوراي ملي؛

مرحله سوم) تثبيت نظام سازي با نوشتن قانون اساسي؛

در مرحلة سوم مي توان از دو جريان مشروطة مشروعه و مشروطه خواه سراغ گرفت؛ ولي بعد از استبداد صغير شاهد ظهور قدرتمند جرياني در مشروطه هستيم كه با نام «آزادي خواهان مقدس» از آن ياد مي نماييم. اين جريان داراي ويژگي هاي زير مي باشد:

1. طرفدار مشروطه، عدالت و آزادي و نظام پارلماني و قانون اساسي است.

2. مخالف استبداد قاجاريه و مخالف استبداد صغير بوده است.

3. علي رغم آزادي خواه و ضداستبداد بودن، ضد سياست هاي انگليس بوده با بست نشيني در سفارتخانه هاي خارجي به خصوص انگلستان مخالف است.

4. در بحث قانون اساسي مانند جريان مشروطه مشروعه، در بحث متمم دوم قانون اساسي و نظارت فقها بر مجلس نيز، نظريه مطابقت قوانين مجلس را با نظارت و تأييد فقها مي پذيرد.

با توجه به روند تاريخي و فكري جريان آزادي خواهان مقدس مي بينيم اين گروه آزادي و ضرورت آن را براي نظام سازي آن هم نظام سازي مدني ديني در قالب مشروطيت مورد پذيرش قرار مي دهند ولي از قبول اين آزادي خواهي در قالب «ايدئولوژي»و فلسفه هاي سياسي غرب و «ليبراليزم» دوري مي گزيند.

اسناد تاريخي نيز، به خوبي نشان مي دهد، بيداري اسلامي از رسوخ غرب گرايي حول كلمه آزادي انتقاد جدي داشته و اين نقد به نحوي است كه نظام حاكم مشروطه از ذات و اصالت هاي ديني خود جدا شده است.

اين است كه آيت الله حاج آقانورالله اصفهاني، از مشروطه خواهان مشروعه خواه در جواب پرسشي از حقيقت آزادي در پاسخ يك جريده نويس مي گويد:

«معناي آزادي تخلص از قيد عبوديت مخلوق و نجات از چنگال ظلم و بيداد است و نه تخلص از قيود تكاليف شرعيه و حدود دينيه و احكام الهيه، كه اگر غير از اين باشد اساس ديانت حقه از ميان رفته، انسان مطلق العنان و بي لجام مي شود.
انديشه آزادي در ساحت تكاملي انقلاب اسلامي

در موج چهارم بيداري اسلامي، سلب و ايجاب در مورد مفهوم آزادي به اوج ظهور خود رسيد. اول آن كه نظام پهلوي كه وابسته به بيگانگان بود سقوط كرد و دستگاه سلطنت كه ريشه استبداد بود نابود گرديد. و دوم آن كه حكومتي بر مبناي انديشه هاي اسلامي شكل گرفت. نظامي كه برآمده از سه شعار اصلي «استقلال، آزادي، جمهوري اسلامي» بود.

دراين موج چهارم، آزادي را مي توان در سه قسمت مورد مطالعه قرار داد: اول: آزادي در نظام جمهوري اسلامي، دوم آزادي در تمدن جديد اسلامي، و سوم آزادي در نقد ليبراليزم و تمدن غرب. يعني اولاً: مفهوم آزادي در شكل گيري انقلاب اسلامي و تشكيل نظام ديني نقش اساسي داشته است و امام خميني(ره) ثابت كرد اگر آزادي به شكل صحيحش نقش ايجابي را ايفا نمايد، مي توان از مرحله نهضت هاي اسلامي به مرحله نظام اسلامي رفت.

ثانياً: بيداري اسلامي حركتي است كه توقف ندارد و هدف آن طرح عالم ديني و ورود به تمدن اسلامي است پس بايد به مرحله اي بالاتر انديشيد و افق تمدني داشت ثالثاً آزادي در اين مرحله نيز جايگاهي ويژه دارد و در ساحت سلبي خود، تمدن غرب را مورد پرسش قرار مي دهد. تمدن غرب تماميت خواه است و خود را نقطه پايان و كمال همه چيز مي داند. و به وضوح از جهاني شدن و «پايان تاريخ» سخن مي گويد. با تشكيل حكومت بر مبناي دين، اساسي ترين جوهر فلسفه سياسي غرب يعني «سكولاريسم» زير سؤال مي رود.

مي توان انقلاب اسلامي را حلقة تكاملي در بيداري اسلامي محسوب نمود، اين مسئله با توجه به مراتب آزادي به اين نحو خلاصه مي شود:

1. انقلاب اسلامي به خاطر تثبيت و ايجاد يك نظام سياسي مدني ديني، موجب رشد و تكامل بيداري اسلامي مي شد.

2. آزادي در مرحلة نقد نظام پهلوي با عبور از انحراف مشروطيت صورت گرفت.

3. با توجه به انحراف مشروطه و غلبه غرب گرايي و تجربه نيم قرن استبداد مدرن پهلوي، نقد انديشه آزادي به نظام سياسي پهلوي در حقيقت متوجه مدرنيزاسيون افراطي و غرب گرايي است.

4. حذف سلطنت و ابراز نظرية جمهوري در حقيقت افق جديدي را در انديشة سياسي ايران به منصة ظهور رساند.

5. نظام جمهوري اسلامي و مفاهيم منبعث از آن همگي نوعي نقد جدي تمدن غربي و تفكرات آن را نشان مي دهد و اين مسئله به طور آرام افق آينده را، افق «تمدن نوين اسلامي» جلوه گر مي كند.

برچسب ها:

ارسال نظر
یادداشتی ثبت نشده است.
ارسال نظر
نــــام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :