صفحه اصلي روايتگر http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TlM4eEwyaHZiV1VtTHlNakkwTnZiblJsYm5Rakl5TXYtdEpvWGNFV2J1dkElM2Q=/صفحه اصلي
اطلاعیه ها http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEx6a21ORGNtTUNZd0lVMXZaR1ZzSmpFME9TOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtJTJmSzdCclZKVUljMCUzZA==/اطلاعیه ها
دريافت آثار http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kySmpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtTjl6NjNsNXNXekUlM2Q=/دريافت آثار
تماس با ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kwSmpBbU1DRkJjbU1tTUM4akl5TkRiMjUwWlc1MEl5TWpMdyUzZCUzZC1MVmhQMyUyZkFraWtZJTNk/تماس با ما
ورود به سيستم http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFOaVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMTBjblZsSVdac1kzSmxZWFJsZFhObGNqMW1ZV3h6WlNGbWJISmxjMlYwY0dGemN6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaaU5peDJZallyeURZcU5tSElOaXoyWXJZczlpcTJZVWhMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1VaTR3bjZkSHJKZyUzZA==/ورود به سيستم
ثبت نام http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFOeVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGblpXNWxjbUYwYjNKd1lYTnpQV1poYkhObElYZGhkR1Z5YldGeWF6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNZcTlpbzJLb2cyWWJZcDltRklTOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZ2UzbCUyZks2MTdCcyUzZA==/عضويت
فراموشي رمز عبور http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRJdk1TODFPQ1loUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaZ2RpeDJLZlpoZG1JMkxUWmlpRFlzZG1GMkxJZzJMbllxTm1JMkxFaEx5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LSUyZkN2MEpreWQ3MmMlM2Q=/فراموشي رمز عبور
گنجينه راويان http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/Tmk4eEx6RTFPQ1l5TlNZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LTZmQmFaeDBUTUxNJTNk/گنجينه راويان
راهيان نور http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/Tnk4eEx6RTFPQ1l5TmlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LXlyekZ1aFpJJTJiVzQlM2Q=/راهيان نور
ايثار و شهادت http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRBdk1TOHhOVGdtTXpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZnZoZTVTQjdYNjQlM2Q=/ايثار و شهادت
ويژه نامه http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T0M4eEx6RTFPQ1l5TnlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LUZqOTg5cGNGJTJmb0UlM2Q=/ويژه نامه ها
رسانه هاي شهدايي http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEx6RTFPQ1l5T1NZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LVUlMmJxMzRkTzRaTHclM2Q=/رسانه هاي شهدايي
نمايه ها http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRFdk1TOHhOVGdtTXpFbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtRSUyZjhZNVBzSyUyYlY0JTNk/نمايه ها
پاسخ به شبهات http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/TVRVdk1TOHhOVGdtTWpnbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtbiUyYkhRVVolMmZhelg0JTNk/پاسخ به شبهات
صفحه اصلي http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyaHZiV1VtTHlNakkwTnZiblJsYm5Rakl5TXYtQ0lWR0xSOHhaRE0lM2Q=/صفحه اصلي
ارتباط با ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyTnZiblJoWTNSMWN5WTBKakFtTUNGQmNtTW1NQzhqSXlORGIyNTBaVzUwSXlNakx3JTNkJTNkLXVRVTJXJTJiSm1hZXMlM2Q=/ارتباط با ما
درباره ما http://www.ravayatgar.org/http://www.ravayatgar.org/fa/T1M4eEwyTnZiblJsYm5SbmNtOTFjR3hwYzNRbU16TW1NQ1l3SVVGeVl5WXdMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1XbjlrRGE2Szk3ZyUzZA==/درباره ما
پايگاه تخصصي راويان|روايتگر - مديريت فرهنگي و چشم انداز 20 ساله
لطفا صبر کنید
Alternate content if Flash is not supported
ويــژه ها
Next
  • سهمي از سرنوشت

    در آستانه انتخابات و با توجه به حساسيت فراوان اين حادثه عظيم و در راستاي بصيرت افزاري و ارائه محتواي هاي كاربري و مستند براي راويان و مخاطبان، سايت روايتگر در نظر گرفته بخشي را با نام « سهمي از سرنوشت» در قسمت ويژه نامه ها طرحي ادامه

  • نشريه الكترونيكي شماره 6 منازل الشهداء

    شماره ششم از نشريه الكترونيكي "منازل الشهدا" مخصوص خانواده در دسترس علاقه مندان به فرهنگ ايثار و شهادت قرار گرفت ادامه

  • نشريه منازل الشهدا شماره 5

    شماره پنجم از نشريه الكترونيكي "منازل الشهداء" مخصوص خانواده در دسترس علاقه مندان به فرهنگ ايثار و شهادت قرار گرفت ادامه

  • نشريه شماره 4 منازل الشهدا

    شماره چهارم از نشريه الكترونيكي "منازل الشهداء" مخصوص خانواده در دسترس علاقه مندان به فرهنگ ايثار و شهادت قرارگرفت. ادامه

  • نشريه منازل الشهداء (شماره 3)

    شماره سوم از نشريه الكترونيكي "منازل الشهداء" مخصوص خانواده در دسترس علاقه مندان به فرهنگ ايثار و شهادت قرار گرفت ادامه

  • اولين ويژه نامه الكترونيكي بين المللي راهيان نور

    ويژه نامه الكترونيكي راهيان نور به سه زبان فارسي،عربي و انگليسي ادامه

  • نشريه شماره 2 منازل الشهدا

Previous
پربازدیدها
صفحه اصلي>ايثار و شهادت>انقلاب اسلامي>چشم انداز انقلاب
نويسنده: ravayat
امتياز به مطلب:
0.0 (0)
/0
1393/05/30
بازديد: 15813
تمدن اسلامي

مديريت فرهنگي و چشم‌انداز 20 ساله

مديريت فرهنگي و چشم‌انداز 20 ساله

مقدمه

فرهنگ هر جامعه هويت و موجوديت آن جامعه را تشكيل مي‌دهد و همه پيشرفت‌هاي جامعه در پيشرفت علوم و اعتقادات و ارزش‌هاي آن منعكس است، بدين‌سان همه امور جامعه بستگي تام به فرهنگ دارد و خوشبختي و انحطاط ملت‌ها در گرو فرهنگ جامعه است. براي شناختن مسايل، مشكلات و اعتلاي فرهنگ نياز جدي به پژوهش در مقوله فرهنگ، عوامل مقوم و مولد آن و مديريت فرهنگي احساس مي‌شود.

نظر به اهميت زيربنايي فرهنگ، عمق و وسعت اصول و اهداف فرهنگي نظام، توجه خاص به مقوله مديريت فرهنگي ضروري مي‌نمايد. دغدغه سياست‌گذاران، برنامه‌ريزان و متوليان اقدامات و فعاليت‌هاي فرهنگي و شكل‌گيري نهادهاي تازه در عرصه‌ فرهنگ موجب شده كه مؤسسات و مراكز پژوهشي و تحقيقاتي فرهنگي، پژوهش در اين امر مهم را سرلوحه كار خود قرار دهند.

و از آنجايي كه باورها، ارزش‌ها و فرهنگ جامعه ما روزي محمل توسعه بوده است لذا ضرورت دارد دست اندركاران اداره امور فرهنگي، مسأله مديريت فرهنگي را مد نظر قرار داده و بر آن تمركز داشته باشند. از سوي ديگر امروزه ما در عصر جهاني شدن قرار گرفته‌ايم. برخي از انديشمندان معتقدند كه امروزه سرعت فرآيند جهاني شدن، جهان را به مكان شگفت‌انگيزي تبديل كرده است كه در آن هم فرآيندهاي همگرايي و هم روندهاي واگرايي در حال تحقق هستند و گسترش ارتباطات متقابل فرهنگي منجر به تعامل و تبادل فرهنگي پايداري مي‌شود كه هم باعث «تجانس فرهنگي» و هم باعث «آشفتگي فرهنگي» مي‌شود.

امروزه ما با مسأله تهاجم فرهنگي نيز روبرو مي‌باشيم. گسترش روزافزون وسايل ارتباط جمعي و نظام شبكه‌اي امكان تهاجم فرهنگي را به شدت و سرعت فراهم كرده است. نيم نگاهي به عوامل فرهنگي مغاير با فرهنگ اصيل جامعه چه آن‌ها كه از سوي دشمنان تبليغ مي‌شود و چه شاخص‌هايي كه از سوي عوامل داخلي ترويج مي‌گردد گوياي نوعي شبيخون فرهنگي به كشور ما است.

مديريت فرهنگي

در بحث مديريت فرهنگي، آنچه اهميت دارد شناخت و توجه به عناصر فرهنگي جامعه مي‌باشد. آنچه كه تاكنون در كشور رخ داده است نشانگر اين واقعيت است كه براي شناسايي و تقويت سنت‌ها، ارزش‌ها، هنجارها، نگرش‌ها و رفتارهاي فرهنگي مناسب براي توسعه تلاش سنجيده و سيستماتيكي انجام نشده است. در عين حال برخي از عناصر فرهنگي موافق ايجاد توسعه و برخي مانع ايجاد توسعه‌اند و تنها پس از مطالعه روشمند و دقيق در زمينه عناصر فرهنگي مناسب براي توسعه بايد دست به تدوين و ارائه الگوي فرهنگي مبتني بر ارزش‌ها، باورها و هنجارهاي خودي نمود (زارع، 1382: 8).

بـراي شناخت فرهنگ يك جامعه عـوامل خاصـي مطرح هستند كه با تحليل و ارزشيابـي باورهاي ذهني و عملي افراد يك جامعه مي‌توان در مورد فرهنگ آن جامعه قضاوت كرد. اين عناصر عبارت هستند از:

1- ارزش‌هاي مطلق.

2- ارزش‌هاي اسطوره‌اي.

3- ابداع، نوآوري و خلاقيت.

4- تغييرپذيري و مقاومت در برابر تغيير.

5- ميزان اهميت فرد در جامعه.

6- اهميت به كار و فعاليت و روحيه تلاش.

7- انتقادپذيري.

8- روحيه كار گروهي.

9- نظم‌پذيري و ضابطه‌گرايي.

10- انگيزه پيشرفت.

11- بها دادن به كيفيت در همه امور.

12- تصميم‌گيري مبتني بر اطلاعات.

13- آينده‌نگري و دورانديشي.

14- توجه به آموزش.

15- فرهنگ قناعت و توليد در برابر فرهنگ مصرف (خاكي،1382: 218).

با توجه به نقش كليدي فرهنگ و تأكيد حضرت امام خميني (ره) كه فرهنگ را پايه و اساس هر حركتي دانسته و اصلاح و رشد و بهبود يك جامعه را در گرو داشتن فرهنگ غني و پرنشاط مي‌دانند، مي‌فرمايند: «راه اصلاح يك مملكتي، فرهنگ آن مملكت است. اصلاح بايد از فرهنگ شروع شود... اگر فرهنگ درست بشود، يك مملكت اصلاح مي‌شود» (موسوي خميني، روح الله :160).

بنابراين تلاش در جهت اصلاح باورهاي غلط فرهنگي وظيفه تمامي نهادها و مردم مي‌باشد. زيرا مديريت فرهنگي، مديريت پويا، پيش‌نگر و آينده‌نگر است. ديدگاه يك مدير فرهنگي بايد كلان‌نگر و كيفي‌نگر باشد. مدير فرهنگي عامل زمان و مكان را در رويكرد خود حذف مي‌كند. محيط و عرصه كار يك مدير فرهنگي محيط كلاني است كه حداقل دايره آن كشور است بنابراين يكي از ضرورت‌هـاي ويژه براي مدير فرهنگـي شناخت محيط خـود مـي‌باشد. مدير فرهنگي نيازمند رصد دايمي محيط فرهنگي است و يكي از دلايل ناكارآمدي مديران فرهنگي اين است كه آن‌ها فاقد شناخت تغييرات فرهنگي محيطشان هستند.

بنابراين از آنجايي كه مديريت فرهنگي، مديريت استراتژيك مي‌باشد ذاتاً پويا و آينده‌نگر و افق ديد آن بلندمدت است و در تصميم‌گيري‌هاي تمام متغيرها دخيل مي‌باشد.

 

ضرورت پرداختن به برنامه‌ريزي فرهنگي

براي بحث پيرامون ضرورت برنامه‌ريزي فرهنگي لازم است ابتدا منظور از برنامه‌ريزي در سطح كلان مشخص شود تا امكان پرداختن به ضرورت آن فراهم شود. مفهوم «برنامه‌ريزي» و «فرهنگ» هر دو با وجود آن كه شايع‌ترين مفاهيم كليدي هستند لكن از صراحت مفهومي لازم برخوردار نيستند. مفهوم برنامه‌ريزي عبارت هستند از: مداخلات هدفمند، آگاهانه و سنجيده انساني در سير حوادث و فرآيندها است كه نتيجه آن ممكن است موفقيت‌آميز باشد يا نباشد. به بيان منطق فازي «Fuzzy Logic» تعريف مزبور را اين چنين مي‌توان مطرح كرد كه منظور از برنامه‌ريزي مداخلات هدفمند،‌ آگاهانه و سنجيده انساني در سير حوادث و فرآيندها است كه نتيجه آن ممكن است موفقيت‌آميز باشد يا كم و بيش موفقيت‌آميز باشد و يا اصلاً موفقيت‌آميز نباشد. (چلبي ،1381: 12)

اما مفهوم فرهنگ از ديدگاه «كراس باي و جوران» چنين بيان شده است: «خلق ارزش‌ها، عقايد و رفتارهاي ضروري جهت نيل به موفقيت» (دين . ال بوتوروف‌، 2003: 13).

در حال حاضر جامعه‌شناسان معاصر به درستي فرهنگ را به عنوان يك مفهوم با منزلت تحليلي (و نسبتاً دقيق) در يك تعريف محدود در معني مجموعـه‌‌ي انديشه‌هـا، معاني، باورهـا و هنجارها معرفي مي‌كنند.

لذا براي امر برنامه‌ريزي فرهنگي حداقل به اقتضاي امكان شناسي «Feasibility» ناگزير بايد تعريفي محدود از فرهنگ اتخاذ شود، يعني فرهنگ به عنوان مجموعه‌اي از نمادها و انديشه‌ها، ارزش‌ها و هنجارها (چلبي،1381: 13).

واژه برنامه‌ريزي فرهنگي نيز مثل واژه فرهنگ كاربرد گسترده‌اي دارد كه با مجموعه‌اي از وظايف و رشته‌هاي مختلف از جغرافياي انساني گرفته تا سياست‌گذاري‌هاي اجتماعي و مديريت عمومي و حتي با برنامه‌ريزي استراتژيك در پيوند است. در هر حال برنامه‌ريزي كاربرد روش علمي (هرچند نه چندان دقيق) در سياست‌گذاري است و از آن به عنوان رشته‌اي كه هم علم است و هم هنر و با نظريه‌هاي سياست‌گذاري عمومي و انتخاب پيوند تنگاتنگ دارد نام برده مي‌شود (دان ليوي،1991) همچنين برنامه‌ريزي را گاهي «استفاده استراتژيك از منابع فرهنگي به منظور توسعه يكپارچه شهرها، مناطق و كشورها تعريف كرده‌اند (DMU, 1995).

از تركيب اين تعاريف يك رويكرد فرهنگي نسبت به برنامه‌ريزي به وجود مي‌آيد كه:

1- از نظام ايجاد شده در برنامه‌ريزي فرهنگ و هنر استفاده مي‌كند.

2- ساز و كارهاي مورد استفاده عبارت هستند از: ملاحظات مربوط به طراحي شهري، هنر عامه‌پسند، فضاهاي كار فرهنگي، صنعتي و مفاهيم پيوند دهنده عبارت هستند از: مفهوم زنجيره توليد خلاق و سلسله مراتب امكانات فرهنگي.

با توجه به نقش توسعه فرهنگي و دموكراسي نهفته در ذات اين نگرش به فرهنگ ايفاي نقش حكومت محلي و مشاركت اجتماع محلي در فرآيند برنامه‌ريزي و مكان‌يابي امكانات و طراحي شهري نيز جزيي از اين نوع برنامه‌ريزي است (اجلالي،1381: 34).

بنابراين برنامه‌ريزي فرهنگي به اعتقاد «لندري» فرآيند تشخيص پروژه‌ها، طراحي برنامه‌ها و مديريت استراتژي‌هاي اجرا را گويند. هدف از اين نوع برنامه‌ريزي نه برنامه‌ريزي كردن فرهنگ بلكه در واقع كسب يك نگرش فرهنگي به انواع سياست‌گذاري‌هاي عمومي است (لندري، 2000: 173).

آنچه از اين تعاريف استنباط مي‌شود پيامدهاي برنامه‌ريزي فرهنگي است كه ضرورت پرداختن به اين مهم را دو چندان مي‌سازد. برخي از متخصصان برنامه‌ريزي فرهنگي را در واقع برنامه‌ريزي براي جلب مشاركت مردم در اداره امور فرهنگي اجتماعات از بعد اجرايي و عمراني هر دو مي‌دانند. از اين ديدگاه برنامه‌ريزي فرهنگي در واقع برنامه‌ريزي براي فرهنگ نيست بلكه برنامه‌ريزي براي مشاركت در سطح محلي است و با مقوله‌هاي مديريت و حكومت مرتبط است. از سوي ديگر برنامه‌ريزي منجر به طراحي استراتژي‌هاي فرهنگي مي‌شود. برخي اين فعاليت را از نوع برنامه‌ريزي استراتژيك به شمار مي‌آورند و از برنامه‌ريزان فرهنگي با نام استراتژيست‌هاي فرهنگي نام مي‌برند. از اين زاويه برنامه‌ريزي فرهنگي تعيين اولويت‌بندي و طراحي سياست‌هاي عمومي است كه باعث تقويت وحدت و انسجام ملي شده، هويت ملي و فرهنگي شهروندان را تقويت و تثبيت مي‌كند (اجلالي، 1381: 36).

 

خصايص برنامه‌ريزي فرهنگي

1- برنامه‌ريزي فرهنگي يك برنامه‌ريزي منعطف مي‌باشد.

2- برنامه‌ريزي فرهنگي انضمامي و تجربي است.

3- برنامه‌ريزي فرهنگي از يك طرف بر اساس تعريفي محدود از فرهنگ استوار است و از طرف ديگر انتخابي بوده و صرفاً به بعضي از متغيرهاي راهبردي در سطوح فوقاني جامعه توجه مي‌كند و نه اينكه بدون در نظر گرفتن عوامل انگيخته در عرصه‌هاي گوناگون در سطوح مختلف براي جزيي‌ترين امور در سطح كلان برنامه‌ريزي نمايد كه در اين صورت از قبل نتيجه چنين برنامه‌اي مشخص است.

4- برنامه‌ريزي فرهنگي خصلتي ساختاري داشته نه اجباري. امروزه در ادبيات برنامه‌ريزي توسعه به اين مهم پرداخته شده است. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي فرهنگي در صدد تأسيس فرصت‌هاي ساختاري است تا مردم به روش خاصي در آن رفتار نمايند و نه اينكه مستقيماً تحت فشار براي انجام كاري مجبور واقع شوند. در ادبيات برنامه‌ريزي اجتماعي معمولاً توصيه مي‌شود كه برنامه‌ريز بيشتر متكي به فراقدرت «Metapower» باشد تا قدرت عريان.

5- برنامه‌ريزي فرهنگي خصلتي مشاركتي و مردمي دارد.

6- برنامه‌ريزي فرهنگي براي جلب مشاركت عموم بايد حتي‌المقدور خصلت داوطلبانه داشته باشد چرا كه اين نوع برنامه‌ريزي همچنان كه از نام آن مستفاد مي‌شود با عنصر فكر و انديشه سر و كار دارد و اين بدون مشاركت داوطلبانه مردم ميسر نخواهد بود. در حقيقت يكي از شروط موفقيت برنامه فرهنگي آن است كه اولاً اجراي برنامه در بستري از حداقل طراوت فرهنگي و اجتماعي صورت گيرد و نتايج آن هم موجب افزايش اين طراوت گردد و اين مهم بدون مشاركت داوطلبانه مردم ممكن نخواهد بود (چلبي، 1381: 15).

بنابراين چون مراد ما از فرهنگ به عنوان ركن اصلي جامعه فكر و انديشه است، نظام فرهنگي از يك جامعه به جامعه ديگر متفاوت مي‌باشد و برنامه‌ريزي فرهنگي ناظر به چيستي و چگونگي توليد، توزيع و نگهداري فكر و انديشه است.

ملاحظات اساسي كه مديران فرهنگي در تصميم‌گيري‌ها بايد رعايت كنند

1- تعيين استراتژي فرهنگي.

2- تعيين اهداف (بلندمدت - ميان مدت).

3- آموزش كادرهاي تخصصي فرهنگي.

4- توجه به ناكارآمدي ساختاري.

5- پويايي و تحول‌پذيري سيستمي.

6- بهره‌مندي از ابزار و تكنولوژي در سازمان‌هاي فرهنگي.

7- پرهيز از تصميمات زودگذر، عدم نگرش انفعالي، نگرش بلندمدت به پديده‌هاي فرهنگي.

8- درك صحيح از تحولات محيط فرهنگي - فروملي و فراملي.

9- تعيين خطوط كلي وظايف و نقش‌ها و در نتيجه حركت به سمت خود فزايندگي.

10- توجه و گسترش نهادهاي مدني- فرهنگي.

11- توليد و بازتوليد فرهنگي و خروج از انجماد فرهنگي.

12- تلاش در جهت تحقق اهداف ذاتي و فرهنگي.

13- ايجاد ارتباط ارگانيك نهادهاي فرهنگي با نهادهاي علمي و نخبگان فرهنگي و ديني.

14- عدم انفعال و وادادگي در مقابل تحولات فرهنگي جهان (تسليم فرهنگي).

15- ارائه الگو و مدل‌هاي مطلوب فرهنگي بر اساس نظام ارزشي اسلام ناب محمدي (ص).

16- پرهيز از سياست زدگي در نهادهاي فرهنگي.

 

سرفصل‌هاي فرهنگي سند چشم‌انداز

با توجه به اينكه در سند چشم‌انداز 20 ساله جمهوري اسلامي ايران، ايران كشوري توسعه يافته با هويت اسلامي و انقلابي تعريف شده است، لذا براي تدوين اهداف توسعه ابتدا بايد هدف غايي نظام تبيين شود تا توسعه در ارتباطي منسجم با هدف غايي و تحت سيطره آن شكل گيرد.

حضرت امام خميني (ره) هدف غايي نظام را همان هدف انبياء (ع) يعني تربيت انسان و اساس هر چيزي را سير الي الله و شكستن بت نفس مي‌دانند و معتقدند توسعه اقتصادي يك راه است، نه هدف. به اعتقاد امام راحل (ره) هيچ كس حق ندارد از اسلام كه هدف انساني است بگذرد.

توسعه در واقع فرآيند رشد مغزها است و هر كشوري كه از نظر انديشه،‌ برتر باشد توسعه يافته‌تر خواهد بود لذا در مقام مديريت و برنامه‌ريزي نقش اول از آن نهادهايي مي‌باشد كه «فرصت» و «امكانات» بيشتري براي مطالعه و تفكر دارند و اين نهادها در كشور ما جزو «حوزه» و «مراكز علمي و پژوهشي» نمي‌باشد.

با توجه به طليعه چشم‌انداز كه با اين عبارت آغاز مي‌شود:

«ايران كشوري است توسعه يافته جايگاه اول اقتصادي،‌علمي و فن‌آوري در سطح منطقه، با هويت اسلامي و انقلابي، الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بين‌الملل».

سرفصل‌هاي عمده فرهنگي سند چشم‌انداز جمهوري اسلامي و سياست‌هاي كلي برنامه چهارم توسعه كشور عبارت هستند از:

1- اعتلا و عمق و گسترش دادن معرفت و بصيرت ديني بر پايه قرآن و مكتب اهل بيت (ع).

2- زنده و نمايان نگاه داشتن ريشه‌هاي ديني و سياسي حضرت امام خميني (ره) و برجسته كردن نقش آن به عنوان يك معيار اساسي در تمام سياست‌گذاري‌ها و برنامه‌ريزي‌ها.

3- ايجاد انگيزه و عزم ملي براي دستيابي به اهداف مورد نظر در افق چشم‌انداز.

4- تقويت وجدان كاري و انضباط اجتماعي و روحيه كار و ابتكار، كارآفريني، درستكاري و قناعت و اهتمام به ارتقاي كيفيت توليد.

5- تقويت وحدت و هويت ملي مبتني بر اسلام و انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي و آگاهي كافي درباره تاريخ ايران، فرهنگ، تمدن و هنر ايراني- اسلامي و اهتمام جدي به زبان فارسي.

6- سالم سازي فضاي فرهنگي، رشد آگاهي‌ها و فضايل اخلاقي و اهتمام به امر به معروف و نهي از منكر.

7- مقابله با تهاجم فرهنگي همراه با گسترش فعاليت رسانه‌هاي ملي در جهت تبيين اهداف و دستاوردهاي ايران اسلامي براي جهانيان.

8- تلاش در جهت تحقق عدالت اجتماعي.

9- مبارزه با فقر، فساد، تبعيض.

10- تقويت نهاد خانواده و جايگاه زن در آن و در صحنه‌هاي اجتماعي و استيفاي حقوق شرعي و قانوني بانوان در همه عرصه‌ها و توجه ويژه به نقش سازنده آنان.

11- تقويت هويت ملي جوانان متناسب با آرمان‌هاي انقلاب اسلامي.

12- تحكيم روابط با جهان اسلام و ارائه تصويري روشن از انقلاب اسلامي و تبيين دستاوردها و تجربيات فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در معرفي فرهنگ غني و هنر و تمدن ايراني.

13- تقـويت و تسهيل حضور فرهنگي جمهوري اسلامـي ايران در مجامع جهانـي و سازمان‌هاي فرهنگي بين‌الملل.

14- تقويت هويت اسلامي و ايراني ايرانيان خارج از كشور و كمك به ترويج زبان فارسي در ميان آنان (سند چشم‌انداز جمهوري اسلامي ايران ،1382).

 

الزامات فرهنگي

با توجه به سرفصل‌هاي فرهنگي چشم‌انداز كه مورد اشاره قرار گرفت، به طور كلي الزامات آن به قرار ذيل فهرست مي‌شوند كه البته هر كدام نياز به توضيح و تبيين جداگانه‌اي دارند و از حوصله اين مقال بيرون است.

1- توسعه در دو محور اساسي انديشه و اخلاق؛ همان جنبش نرم‌افزاري و تربيت انساني.

2- ترويج فرهنگ قرآني در همه ابعاد و در سطوح مختلف جامعه و تمسك به سنت و سيره معصومين (ع).

3- خودسازي همكاري با پيشگامي خواص جامعه و التزام عملي به مباني اعتقادي و ارزشي و عامل بودن عالمان و مسؤولان.

4- بازشناسي ارزش‌هاي اسلامي و انقلابي از قبيل ايمان، ايثار، شهادت‌طلبي، زهد و ساده زيستن، تعاون و همكاري مردمي، همدلي و همبستگي عمومي، اقامه نماز، فرهنگ امر به معروف و نهي از منكر، تعهد و مسؤوليت شناسي، مقاومت و پايداري و ...

5- تأكيد بر هويت انساني و تفكر مستقل.

6- تحول در نظام علمي كشور از پرتو فرهنگ اسلامي.

7- شرح مباحث راهبردي و كلان براساس معرفت و بصيرت ديني با نگاهي قرآني و مكتب اهل بيت عصمت و طهارت (ع).

8- تدوين راهبردهاي توسعه در چارچوب ارزش‌ها و آرمان‌هاي اسلامي و شناخت محيط ملي و بين‌الملل.

9- لزوم تفكر علمي و سيستمي در برخورد با توسعه، در چارچوب نظام ارزش اسلامي.

10- تربيت و تأمين كادر مديريتي مورد نياز در يك نظام واحد پژوهشي، آموزشي و تربيتي، مطابق با استانداردهاي مديريت اسلامي و علمي.

11- توجه به «حوادث واقعه» و عنصر زمان و مكان در برخورد با توسعه و راهبردهاي توسعه فرهنگي.

12- تبيين رابطه دين و توسعه و تعريفي مشخص و جامع و مانع از توسعه ديني.

13- شناختي دقيق، عميق و جامع نسبت به توسعه غربي و درك تفاوت‌هاي آن با توسعه اسلامي و تعيين موضع در قبال تعريف غربي توسعه.

14- شفاف سازي، آگاه سازي ملت‌ها نسبت به خواسته‌ها و آرمان‌هاي جمهوري اسلامي ايران و جلوگيري از سمپاشي‌هاي دشمنان اسلام.

15- ايجاد زيرساخت‌هاي فرهنگي لازم در مواجهه با جهاني سازي و استحاله فرهنگي و بسترسازي مناسب در رويارويي با مدرنيته ليبرال دموكراسي غرب.

16- تعيين شاخص‌هاي عدالت اجتماعي و تبيين ملاك‌ها و معيارها و ترويج آن در سطح جامعه.

17- تعيين الگوهاي مصرف مبتني بر نيازهاي معقول و مشروع و فرهنگ سازي در اين زمينه.

18- مبارزه با خوي رفاه‌طلبي، تكاثر و افزون‌طلبي، ‌تجمل‌گرايي و مصرف‌زدگي.

19- تدوين راهبردهاي لازم آموزشي در جهـت تبيين ترويج فرهنگ اسلامي و اجراي دقيق و نهادينه كردن همراه با تخصيص بودجـه مناسب با استفاده از تكنولوژي جـديد و وضع قوانين لازم و ارزيابي مداوم.

20- بررسي و تجـزيه و تحليل و تفكيك موضوعـي انديشه‌هاي مترقي حضرت امام خميني (ره) و همچنين انديشه‌هاي استاد شهيد مطهري و مقام معظم رهـبري در مؤلفه‌هاي مختلف جهت بهره‌برداري لازم.

21- لزوم دشمن شناسي به طور اعم و غرب‌شناسي به طور اخص و در همين راستا شناخت مباني نظري فرهنگ غربي (اومانيسم، ليبراليسم، سكولاريسم، مدرنيسم و ...) همچنين ريشه‌يابي تاريخي و فرهنگي استكبار، صهيونيسم، فراماسونري و جريان‌هاي روشنفكري غرب‌زده و نيز شناخت استراتژي‌ها، تاكتيك‌ها و توطئه‌هاي دشمنان عليه انقلاب اسلامي و منافع ملي.

22- تكيه بر همبستگي ملي و مشاركت عمومي و يافتن راه‌كارهاي مناسب براي همگرايي قوميت‌ها، مذاهب، اقليت‌ها و گروه‌هاي مختلف و هوشياري لازم به تحريكات سازمان يافته دشمن و دسيسه‌ها و نقشه‌هاي آن‌ها در جهت ايجاد تنش و بحران.

23- تأكيد بر هويت ملي با شناخت درست اسلام، انقلاب اسلامي، نظام جمهوري اسلامي، تاريخ و فرهنگ و تمدن ايراني و زبان فارسي و همچنين شناخت افتخارات ملي.

24- احياي مراكز فرهنگي و مساجد، سالم‌سازي فضاهاي فرهنگي،‌ ايجاد هماهنگي مراكز مختلف فرهنگي و توجه خاص به نهادهاي اجتماعي و اقشار مختلف مردم در ابعاد گوناگون به ويژه نهاد خانواده،‌ مدرسه، دانشگاه و همچنين زنان، جوانان، كودكان و....

همراه با شناخت آسيب‌هاي اجتماعي و پيش‌گيري و درمان، از طريق رسانه‌هاي عمومي و ا‌طلاع‌رساني و نظارت لازم.

25- لزوم تدوين راهبردهاي فرهنگي و توجه به علت‌ها، تعريف انواع جديد فعاليت‌هاي فرهنگي متناسب با پيشرفت‌هاي قرن بيست و يكم و همچنين استفاده از راه‌كارهاي لازم با روش‌هاي علمي در برخورد با چالش‌هاي فرهنگي.

26- مقابله با تهاجم فرهنگي.

27- ترويج فرهنگ عاشورايي مهدوي، احياي فرهنگ جبهه و دفاع مقدس و واداشتن همه مراكز و نهادها در جهت هماهنگي با افق چشم‌انداز 20 ساله جمهوري اسلامي ايران با يك آهنگ عمومي، عزم ملي و بسيج فراگير (سند چشم‌انداز، ‌1382).

 

نتيجه‌ گيري

از آنجايي كه فرهنگ هر جامعه موجوديت و هويت آن جامعه را تشكيل مي‌دهد، نظر به اهميت و نقش زيربنايي فرهنگ و عمق و وسعت اصول و اهداف فرهنگي نظام توجه خاص به مقوله مديريت فرهنگي ضروري مي‌نمايد.

از اين رو كليه امور جامعه بستگي تام به فرهنگ دارد و خوشبختي و انحطاط ملت‌ها در گرو فرهنگ جامعه است. در بحث مديريت فرهنگي نيز آنچه اهميت دارد شناخت و توجه به عناصر فرهنگي جامعه مي‌باشد. آنچه كه تاكنون در كشور ما رخ داده حاكي از اين واقعيت است كه براي شناسايي و تقويت سنت‌ها، ارزش‌ها، باورها، نگرش‌ها، هنجارها و رفتارهاي فرهنگي مناسب براي توسعه تلاش سيستماتيك انجام نشده است. براي تدوين و ارائه الگوي فرهنگي مبتني بر ارزش‌ها، باورها و هنجارها بايد ابتدا عناصر فرهنگي جامعه را شناخت. اين عوامل شامل: ارزش‌هاي مطلق، ارزش‌هاي اسطوره‌اي، ابداع، نوآوري و خلاقيت، تغييرپذيري و اهميت به كار و فعاليت و روحيه تلاش، انتقادپذيري، روحيه كار گروهي،‌ نظم‌پذيري، انگيزه پيشرفت و ... مي‌باشد. بنابراين تلاش در جهت اصلاح باورهاي غلط فرهنگي وظيفه تمامي مردم و نهادهاي فرهنگي است و مديريت فرهنگي كه مديريتي پويا و آينده‌نگر است، با نگرش كلان خود عامل زمان و مكان را در رويكرد خود حذف مي‌كند لذا ضرورت پرداختن به امر برنامه‌ريزي فرهنگي مطرح مي‌باشد. در اين نگرش برنامه‌ريزي فرهنگي به معني تعيين اولويت‌بندي و طراحي سياست‌هاي عمومي است كه باعث تقويت وحدت و انسجام ملي شده، هويت ملي و فرهنگي شهروندان را تقويت و تثبيت مي‌كند. بنابراين مهندسي كل جامعه با رويكرد فرهنگي جامعه را متشكل از ابعاد مختلفي همچون سياست، فرهنگ، اقتصاد و يا اجتماع مي‌داند. در خصوص مهندسي فرهنگي دغدغه اصلي اين است كه آثار قبل و بعد هر نوع فعاليت تصميم‌گيري در حال وقوع در عرصه فرهنگ شناخته شود و مبتني بر اهداف فرهنگي اصلاح گردد.

تغييرات فرهنگي در يك جامعه حاصل تغييرات فكري، ذهني و رفتاري همه عناصر انساني در يك جامعه و مبادلات فرهنگي، فكري و علمي، تكنولوژي ساير جوامع است و حال اگر به هر دليلي وجود و تداوم باورهايي براي ادامه حيات هدفمند يك جامعه ضرورت داشته باشد، ‌منطقاً بايد همه عناصر انساني يك جامعه در هر موقعيتي در حفظ نظام و تداوم آن باورها حساس شوند.

با توجه به اينكه جمهوري اسلامي ايران در حال تبديل شدن به يك قدرت منطقه‌اي و يك ركن در معادلات جهاني است، داده و ستاده‌هايي كه بين سه وجه كلي جامعه يعني اقتصاد، سياست، فرهنگ وجود دارد، نشان مي‌دهد كه هر اقدام مثبت و يا منفي در فرهنگ، سياست يا اقتصاد رخ دهد پس از اصلاح و يا تخريب آن بخش، بلافاصله يا بتدريج در ابعاد ديگر جامعه اثر مي‌گذارد. وقتي با دركي علمي به مفهوم فرهنگ و تأثير آن در عرصه اقتصاد و سياست مي‌نگريم، متوجه مي‌شويم كه باورها و ارزش‌هايي كه تا اين مرحله، عامل اصلي و محوري براي ايجاد نظام قدرتمند اسلامي شده است و همچنان توليد كننده امواج انقلاب اسلامي در سطح جهان است، لازم است براي مواجهه با مجموعه عوامل مخرب، همواره فعاليت‌هاي متناسب طراحي و اجرا شود.

پيشنهاد: مديريت فرهنگي و در پرتو آن برنامه‌ريزي فرهنگي براساس نيازهـاي روحـي و معنوي، شرايط فرهنگي، ارزش‌ها، باورها و نگرش‌ها و رفتارهاي فرهنگي و با توجه به رده‌هاي سني جمعيت كشور مد نظر قرار گيرد و در راستاي شكوفايي فطريات و تعديل غرايز قدم بردارد.

 

منابع

- اجلالي، پرويز. (1381). برنامه‌ريزي فرهنگي مفهومي هنوز مبهم. فرهنگ عمومي. فصلنامه شماره 33.

- بنيانيان ، حسن.(1385). خبرگزاري مهر.

- چلبي، مسعود. (1381). برنامه‌ريزي فرهنگي. فرهنگ عمومي. فصلنامه شماره 33.

- خاكي، غلامرضا. (1382). آثار پيشرفت تكنولوژي بر فرهنگ. نمايه‌ پژوهشي. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات..

- زارع، بيژن. (1382) . توسعه فرهنگي و فرهنگ توسعه. نمايه‌ پژوهش. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

- سند چشم‌انداز جمهوري اسلامي ايران در افق 1404 هجري شمسي و سياست‌هاي كلي برنامه چهارم توسعه. (1382، آذر). سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور.

- موسوي خميني (ره)، روح الله . صحيفه نور. ج 9.

برچسب ها:

ارسال نظر
یادداشتی ثبت نشده است.
ارسال نظر
نــــام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :