صفحه اصلي روايتگر http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TlM4eEwyaHZiV1VtTHlNakkwTnZiblJsYm5Rakl5TXYtdEpvWGNFV2J1dkElM2Q=/صفحه اصلي
اطلاعیه ها http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/Tmk4eEx6a21ORGNtTUNZd0lVMXZaR1ZzSmpFME9TOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtdldsYlR3QnhOVTAlM2Q=/اطلاعیه ها
دريافت آثار http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kySmpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtTjl6NjNsNXNXekUlM2Q=/دريافت آثار
تماس با ما http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRJdk1TOHpOQ1kwSmpBbU1DRkJjbU1tTUM4akl5TkRiMjUwWlc1MEl5TWpMdyUzZCUzZC1MVmhQMyUyZkFraWtZJTNk/تماس با ما
ورود به سيستم http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRJdk1TODFOaVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMTBjblZsSVdac1kzSmxZWFJsZFhObGNqMW1ZV3h6WlNGbWJISmxjMlYwY0dGemN6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaaU5peDJZallyeURZcU5tSElOaXoyWXJZczlpcTJZVWhMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1VaTR3bjZkSHJKZyUzZA==/ورود به سيستم
ثبت نام http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRJdk1TODFOeVloUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGblpXNWxjbUYwYjNKd1lYTnpQV1poYkhObElYZGhkR1Z5YldGeWF6MW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNZcTlpbzJLb2cyWWJZcDltRklTOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZ2UzbCUyZks2MTdCcyUzZA==/عضويت
فراموشي رمز عبور http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRJdk1TODFPQ1loUVhKakpqQWhZMkZ3ZEdOb1lUMW1ZV3h6WlNGMGFYUnNaVDNaZ2RpeDJLZlpoZG1JMkxUWmlpRFlzZG1GMkxJZzJMbllxTm1JMkxFaEx5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LSUyZkN2MEpreWQ3MmMlM2Q=/فراموشي رمز عبور
گنجينه راويان http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/Tmk4eEx6RTFPQ1l5TlNZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LTZmQmFaeDBUTUxNJTNk/گنجينه راويان
راهيان نور http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/Tnk4eEx6RTFPQ1l5TmlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LXlyekZ1aFpJJTJiVzQlM2Q=/راهيان نور
ايثار و شهادت http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRBdk1TOHhOVGdtTXpBbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtZnZoZTVTQjdYNjQlM2Q=/ايثار و شهادت
ويژه نامه http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/T0M4eEx6RTFPQ1l5TnlZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LUZqOTg5cGNGJTJmb0UlM2Q=/ويژه نامه ها
رسانه هاي شهدايي http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/T1M4eEx6RTFPQ1l5T1NZd0x5TWpJME52Ym5SbGJuUWpJeU12LVUlMmJxMzRkTzRaTHclM2Q=/رسانه هاي شهدايي
نمايه ها http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRFdk1TOHhOVGdtTXpFbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtRSUyZjhZNVBzSyUyYlY0JTNk/نمايه ها
پاسخ به شبهات http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/TVRVdk1TOHhOVGdtTWpnbU1DOGpJeU5EYjI1MFpXNTBJeU1qTHclM2QlM2QtbiUyYkhRVVolMmZhelg0JTNk/پاسخ به شبهات
صفحه اصلي http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/THpFdmFHOXRaU1l2SXlNalEyOXVkR1Z1ZENNakl5OCUzZC1KcGh0T3JieUZZMCUzZA==/صفحه اصلي
ارتباط با ما http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/THpFdlkyOXVkR0ZqZEhWekpqUW1NQ1l3SVVGeVl5WXdMeU1qSTBOdmJuUmxiblFqSXlNdi1qcm5hRzUxZ1RuYyUzZA==/ارتباط با ما
درباره ما http://www.ravayatgar.org/beta/http://www.ravayatgar.org/beta/fa/THpFdlkyOXVkR1Z1ZEdkeWIzVndiR2x6ZENZek15WXdKakFoUVhKakpqQXZJeU1qUTI5dWRHVnVkQ01qSXk4JTNkLWcycmcwTThlVDN3JTNk/درباره ما
پايگاه تخصصي راويان|روايتگر - نشانه
لطفا صبر کنید
Alternate content if Flash is not supported
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله
  • اداي احترام به شهدا و رزمندگان حزب الله لبنان كه در كنار ساير مدافعان حرم با باارزشترين دارايي هاي خود از حرم و حريم حضرت زينب (س)و رقيه (س)در برابر نابكارترين انسان ها دفاع كردند و بر عهد و پيمان خود با حضرت اباعبدالله الحسين (ع) ايستادند .
  • ادامه مطلب
صفحه اصلي>ويژه نامه ها>جنگ نرم>اصطلاحات و مفاهيم
نويسنده: ravayat
امتياز به مطلب:
0.0 (0)
/0
1393/06/20
بازديد: 14892
اصطلاحات و مفاهيم

نشانه و نماد

نشانه و نماد


نشانه در يك تعريف بسيار كلي و موجز "چيزي است كه ما به ازاي چيز ديگري قرار مي‌گيرد و از اين طريق قابل فهم مي‌شود يا معنايي را تداعي مي‌كند"براي نمونه كرسي استادي در واقع چيزي جز يك ميز نيست ولي به دليل جايگاه آن در نظام آموزشي دانشگاهي و فردي كه پشت آن قرار مي‌گيرد، به يك "نشانه" يا "ما به ازاي چيزي ديگر" تبديل مي‌شود. به عبارتي واضح‌تر كرسي استادي در نظر دانشجويان نشانه اقتدار استاد است. در بياني ديگر در واقع نشانه‌ها و چگونگي كاربرد آنها براي ارتباط ميان انسان‌ها و براي انتقال معنا است (مارتين اسلين، 1375، ص10)

نشانه‌ها هر آنچه را كه در فرآيند ارتباط‌گيري بين انسان‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد از جمله تصاوير، كلمات و علامت‌ها را شامل مي‌شود و معناها در جريان همين ارتباط‌هاي مبتني بر نشانه‌هاست كه منتقل مي‌شوند. به عنوان نمونه رنگ قرمز در پرچم ايران به قيام خونين مشروطيت و نيز پس از آن به شهداي انقلاب اسلامي اشاره دارد بنابراين رنگ قرمز در اين پرچم حكايت از معناي سرخي خون شهيدان مي‌كند و بدين ترتيب معناي خاصي را منتقل مي‌نمايد، در حالي كه سرخي رنگ يك اتومبيل چنين معنايي را منتقل نمي‌كند.

در جريان "ارتباط‌گيري" نشانه‌ها علاوه بر معنا، اطلاعاتي را نيز رد و بدل مي‌كنند. براي نمونه، سبز شدن چراغ راهنمايي اطلاعاتي را در زمينه اجازه تردد وسايل نقليه در اختيار رانندگان قرار مي‌دهد. در حالي كه زرد بودن و سرخ بودن چراغ راهنمايي اطلاعات ديگري را در زمينه ترافيك انتقال مي‌دهد. در واقع در ارتباط بين انسان‌ها پيام‌ها و مفاهيم موجود در فرآيند ارتباط‌گيري، "رمزگذاري"[2] شده و مخاطبان اين پيام‌ها را "رمزگشايي"[3] مي‌كنند. در اين مورد مي‌توان پيام‌هاي رسانه‌اي را مطرح كرد. يك پيام رسانه‌اي حاوي مجموعه‌اي پيچيده از رمزگان است كه در تقابل با ذهن بيننده، شنونده يا حتي خواننده، رمزگشايي شده و معاني مورد نظر به مخاطب منتقل مي‌شود. در مورد رسانه‌اي نظير تلويزيون هر برنامه رسانه‌اي شامل سه رمزگان جداگانه تصويري (ديداري)، زباني و شنيداري است. به طور طبيعي هر يك از اين رمزگان‌ها خود شامل تعدادي "خرده رمزگان"[4] مي‌شوند. در واقع، اين رمزگان‌ها قواعدي را پديد مي‌آورند كه نشانه‌ها زاييده اين قواعد بوده، وجود اين نشانه‌هاي مشترك ارتباط‌گيري را ميسر مي‌سازد. از اين ديدگاه فرهنگ و نيز ارتباطات انساني سرشار از مجموعه و تركيبي پيچيده‌ از پيام‌ها و رمزگان است.

در واقع نشانه‌ها به عنوان چيزهايي كه هستند، اهميت ندارند، بلكه به عنوان ما به ازاي چيزهايي كه به آن ارجاع مي‌دهند، واجد اهميت هستند و از معناي "ثانوي" برخوردار مي‌شوند و در بسياري از موارد اين معناي ثانوي بيش از اهميت معناي نشانه است بنابراين نشانه‌ها واقعيات راستين خود را عرضه نمي‌كنند بلكه به دروغ خود را به عنوان چيز ديگري معرفي مي‌كنند. براي نمونه، نمايشنامه‌اي را در نظر آوريد كه در آن شخص اول نمايش نقش يك "مرد مست" را بازي مي‌كند كه اين در واقع نشانه همه "مستان" تلقي مي‌شود. همان‌طور كه مشاهده مي‌شود در اين مورد نشانه چيزي را به جاي چيز ديگري معرفي كرده است و اصولاً نشانه‌ها همواره به جاي اشاره به امر حاضر و دم‌دست به امري غايب كه حضور ندارد ارجاع مي‌دهند. به اين دليل نشانه‌ها داراي بار معنايي هستند كه اغلب همراه با استدلال و تأويلي خاص مي‌باشند (بابك احمدي،1370، ص24). براي مثال، شنيدن نام "رضا" بي‌درنگ اين نكته را در ذهن ما تداعي مي‌كند كه فرد مورد بحث يك مسلمان است. و يا سقوط زندان "باستيل" در فرانسه در سال 1789 نشانه سقوط رژيم فرانسه در آن تاريخ و اعتلاي ايده جمهوري‌خواهي است. در اينجا "باستيل" به عنوان يك نشانه نمادين ما به ازاي يك ايده قرار مي‌گيرد. نشانه‌ها بيشتر اوقات جنبه نمادين پيدا مي‌كنند و اين حكايت از آن دارد كه نشانه‌ها جنبه ذاتي ندارند بلكه در جريان كنش و واكنش‌هاي اجتماعي شكل مي‌گيرند و در جامعه رسوب مي‌شوند و جنبه فوق فردي پيدا كرده، در حافظه جمعي جا مي‌افتند. به عنوان مثال، هم اينك در حافظه جهاني در نظام چراغ راهنمايي كه بر اساس سه رنگ قرمز، سبز و زرد شكل گرفته است، نشانه تنها در چارچوب نظام قرمز= توقف، سبز= حركت و زرد= آمادگي براي توقف، معنا پيدا مي‌كند، كه از اين رابطه معنايي به عنوان رابطه دال- مدلولي ياد مي‌شود. همچنين حروف چاپي اين نوشته يك دال است و معنايي كه از اين كلمات به ذهن مي‌رسد مدلول است و همبستگي بين اين دو نشانه را مي‌سازد و در واقع نشانه يك معنا است، مثلاً پرچم يك كشور دال است و معنايي كه از علامت پرچم به اضافه احساسات پشت آن مي‌آيد نشانه را تشكيل مي‌دهند و اين حكايت از آن مي‌كند كه دال يعني پرچم به تنهايي و بدون در نظر گرفتن مفاهيمي كه از آن بر مي‌آيد (مانند حس ملت‌خواهي، وابستگي به يك ملت و همبستگي به هويت ملي) گوياي معناي چنداني نيست و تنها با ايجاد همبستگي با اين معناها مفاهيم مدلولي است كه جهت‌گيري خاصي پيدا مي‌كند و در نتيجه نشانه با برقراري رابطه بين دال و مدلول ظاهر مي‌شود. در واقع، از طريق نشانه‌ها مي‌توان ذهن شناسنده نشانه (يعني مخاطب) را مورد هدف قرار داد و معاني مورد نظر را با توجه به ساختار ذهن مخاطب بدان القا نمود.

2-3- خاصيت نشانگي و نظام ايدئولوژي[5]

حيات ذهني و فكري انسان‌ها فرآيندي نمادين است و يكي از نقش‌هاي ضروري ذهن، نمادسازي است. نمادها حوزه معنايي خاصي دارند و استعداد نمادسازي، به صورت قابليت در انسان‌ها وجود دارد. اين امكانات در جريان رشد ذهن تنوع پيدا مي‌كنند. نمادها مجموعه‌اي بسيار وسيع و متنوع از صورت‌هاي بياني در اختيار فرد قرار مي‌دهند و فرد مي‌تواند آزادانه از بين صورت‌هاي نمادين دست به انتخاب بزند، اما در عين حال محدودة كم و بيش ثابت نمادين وجود دارد كه انتخاب‌هاي بياني در چارچوب اين محدوده صورت مي‌گيرند و بدون وجود اين نظم نمادين، امكان شكل‌گيري و انتقال معنا وجود ندارد. نمادها ذره‌هايي جدا افتاده نيستند بلكه مجموعه آنها معناها و ارزش‌هاي مشترك را پديد مي‌آورند. ناديده گرفتن نقش ارتباط‌گيري نمادين بين انسان‌ها ممكن نيست، زيرا موجب انتقال نمادها از نسلي به نسل ديگر مي‌شود.

وجود صورت‌هاي نمادين ذهني نه تنها بر پيچيدگي ذهن بشر مي‌افزايد بلكه موجب مي‌شود كه ايده‌ها و باورها و نشانه‌ها خصلت چندمعنايي پيدا كنند، يعني از چند جهت بتوان آنها را تفسير كرد، به همين دليل تفسيرهاي متعدد مجال بروز مي‌يابند و تفسيرهايي درباره يك موضوع واحد، گاه به نتايجي كاملاً متعارض مي‌انجامند. از طرفي ديگر ايده و باورها و نشانه‌ها به شدت تحت تأثير قدرت و نظم‌هاي نمادين مختلفي قرار مي‌گيرند و اگر بار معنايي عاطفي و هيجاني را نيز بر آنها بيفزاييم اين مسئله شدتي بيشتر پيدا مي‌كند. در واقع واژه‌ها في‌نفسه داراي معاني خاصي نيستند بلكه انسان‌ها معاني را به واژه‌ها نسبت مي‌دهند و از سويي ديگر ايده‌ها جنبه بين‌الاذهاني داشته، با انتقال به ديگران جنبه جمعي پيدا مي‌كنند و در جريان مراوده رد‌ و ‌بدل مي‌شوند، اما معناهايي كه فرد در ذهن دارد و منشاء نمادين دارند، دقيقاً نمي‌توانند به همان‌گونه منتقل شوند، چون در جريان ارتباط‌گيري بخشي از اطلاعات و معناها به هرز مي‌روند. "خاصيت نشانگي" زماني پديدار مي‌شود كه مفاهيم به صورت "بسته‌بندي شده" منتقل شوند، يعني معناهاي اضافي آن زدوده شوند و به شكلي ثابت درآيند و در اين صورت معناي ايده‌ها ساده‌تر و انتقال‌پذيرتر مي‌شود و اگر چه به انرژي كمتري براي انتقال ايده‌ها نياز است، اما در عين حال از غناي مفهومي متن كاسته شده و متن فرهنگي به سوي تك منطقي شدن حركت مي‌كند.

ايده‌ها با حركت به سمت خاصيت نشانگي خصلت ارجاعي قوي‌تري خواهند يافت و كم‌كم در چارچوب قراردادها تحكيم مي‌شوند. انسان‌ نيز در چنبرة چنين قراردادهاي نانوشته‌اي متولد مي‌شود. البته خاصيت نشانگي هميشه چيز بد و خطرناكي نيست و سابقه‌اي ديرين در انديشه بشري دارد. براي مثال، نمونه بارز آن را مي‌توان در رياضيات (استفاده از اعداد و علائم براي بيان دقيق روابط رياضي بر اساس رمزگذاري) مشاهده كرد.

خاصيت نشانگي در يك ميدان گفتماني [6] شكل مي‌گيرد (براي آشنايي با ميدان‌هاي گفتماني رك به: Chris weeded,1998,p35 (. مفهوم "ميدان گفتماني" در شكل دادن به زبان، نهادهاي اجتماعي، ذهنيت و قدرت نقش دارد و همه اين عوامل را به هم مرتبط مي‌سازد. در واقع ميدان‌هاي گفتماني شامل راه‌هاي مختلف معنا دادن به جهان و سازماندهي فراگردها و نهادهاي اجتماعي‌اند و اين ميدان‌هاي گفتماني ذهنيت‌هاي‌ گوناگون را مي‌سازد. خاصيت نشانگي، ميدان‌هاي گفتماني را به ترتيبي خاص در مي‌آورند. اين ميدان‌هاي گفتماني در درون يك فرهنگ يا تمدن قرار دارند و به فراگردها و نهادهاي اجتماعي جهتي خاص مي‌دهند و ايدئولوژي‌هاي حاكم و پايگان قدرت را به گونه‌اي سازمان مي‌دهند كه در خدمت اجراي سياست خاصي باشند و گفتمان‌هاي نشئت گرفته از خاصيت نشانگي به جاي سازگاري بر تعارض و كشمكش تأكيد مي‌كند و بجز "خود" به چيز ديگري احترام نمي‌گذارد و حاضر به دريافت پيام‌هايي نيست كه به صورت مألوف رمزگذاري نشده باشد.

به اين دليل خاصيت نشانگي، گفتمان مسلط در يك تمدن و فرهنگ را به آن سو سوق مي‌دهد كه حقيقت را يكدست و جزمي ببيند. در اين تلقي گرايشي شديد به بيان‌هاي خطابي و ايدئولوژيك و سيطره‌جويانه آنچنان كه در سخنان جرج بوش مشاهده مي‌شد وجود دارد و اينها عناصر گفتمان مسلط را مي‌سازند. در اين صورت، با تقويت عناصر ايدئولوژيك در گفتمان‌ غربي، معناها ساده شده، تغيير شكل داده، پويايي خود را از دست مي‌دهند. در واقع معاني ايدئولوژيك آنها پيام را با توصيفي از امور واقعي آغاز، سپس براي توجيه آن واقعيت تلاش مي‌كند و در ادامه به تدريج آن را از طريق شكل‌گيري يك فراگرد رمزگاني به جامعه القا مي‌كند. گفتمان‌هاي ايدئولوژيك در كشورهاي غربي از طريق تبليغات و اغواگري افكار عمومي نوعي انحراف در ارتباطات را پديد آورده، قابليت ارتباط‌گيري اشخاص را مخدوش مي‌كند به صورتي كه توانايي افراد در اين جوامع براي تماس و ارتباط منظم با يكديگر به شدت افت مي‌كند و به قابليت‌هاي طبيعي انسان براي ارتباط‌ آسيب وارد مي‌نمايد.

ايدئولوژي‌ها با از شكل انداختن رابطه گيرنده و فرستنده و رمزگذاري انحراف پيام‌ها، در فرآيند ارتباط انحراف ايجاد مي‌كنند و قابليت ارتباطي انسان‌ها را به شدت كاهش مي‌دهند.

براي نمونه، در نظام‌هاي غربي با ارائه دادن يك مفهوم خودمحور و ايدئولوژيك از مفهوم "عدالت" و "آزادي" درصددند معاني اين واژه‌ها را به مفاهيم مورد نظر خود كاهش دهند و تفسير نمايند و با اين ويژگي آنها را به ذهن انسان‌ها القا كنند.

برچسب ها:

ارسال نظر
یادداشتی ثبت نشده است.
ارسال نظر
نــــام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :